Paddenstoelen fotograferen is een van mijn favoriete dingen om in de herfst te doen. Zodra de eerste regen is gevallen en de bossen langzaam verkleuren, schieten ze overal uit de grond. Van kleine paddenstoelen verscholen tussen bladeren tot grote parasolzwammen en fotogenieke porseleinzwammen op boomstammen.
Het leuke aan paddenstoelenfotografie is dat je er niet per se een professionele camera voor nodig hebt. Met een smartphone kun je al verrassend mooie foto’s maken. Een camera met macrolens geeft je natuurlijk meer mogelijkheden, maar vooral licht, compositie en je perspectief bepalen uiteindelijk hoe aantrekkelijk je foto wordt.
Zelf ga ik tijdens een herfstwandeling graag wat langer op zoek naar een mooie paddenstoel. Niet alleen de paddenstoel zelf is interessant, maar ook de omgeving eromheen. Een laag standpunt, een rustige achtergrond en zacht ochtendlicht kunnen een eenvoudige paddenstoel veranderen in een sfeervolle herfstfoto.
In dit artikel deel ik 10 praktische tips voor het fotograferen van paddenstoelen, aangevuld met een bonustip en handige camera-instellingen.
1. Kies het juiste moment van het jaar
De herfst is het ideale seizoen om paddenstoelen te fotograferen. Vanaf september verschijnen steeds meer soorten in de Nederlandse bossen en natuurgebieden. Vooral na een periode met regen kan de bosbodem in korte tijd veranderen in een waar paddenstoelenparadijs.
De combinatie van vocht, herfstkleuren en zacht licht zorgt bovendien voor sfeervolle foto’s. De vroege ochtend is vaak extra mooi. De kans op dauwdruppels is dan groter en het licht is zachter dan midden op de dag.
Ook na een regenbui is het de moeite waard om eropuit te gaan. Paddenstoelen zien er dan fris uit en de kleuren van bladeren en mos komen mooi naar voren.
Tip: Kijk niet alleen langs de wandelpaden. Controleer ook boomstammen, stronken, mos en de bosbodem. Sommige van de mooiste exemplaren zijn maar een paar centimeter groot.
2. Gebruik zacht natuurlijk licht
Goed licht maakt een groot verschil bij paddenstoelenfotografie. Fel zonlicht zorgt al snel voor harde schaduwen en grote contrasten. In een bos heb je daarom vaak meer aan zacht, diffuus licht.
Een bewolkte dag is bijvoorbeeld uitstekend om paddenstoelen te fotograferen. De wolken werken als een natuurlijke softbox en zorgen voor gelijkmatig licht.
Ook de vroege ochtend en late namiddag zijn goede momenten. De laagstaande zon kan voor warme kleuren zorgen, terwijl tegenlicht de rand van een paddenstoel mooi kan laten oplichten.
Een reflectiescherm is niet noodzakelijk. Een stukje wit karton kan al helpen om wat licht terug te kaatsen naar de donkere onderzijde van een paddenstoel.
3. Ga laag bij de grond
Een van de belangrijkste tips voor paddenstoelen fotograferen: ga laag.
Fotografeer een paddenstoel niet altijd van bovenaf, maar probeer eens op dezelfde hoogte te komen. Hierdoor krijgt de paddenstoel veel meer karakter en wordt ook de omgeving onderdeel van de foto.
Een laag standpunt zorgt bovendien voor meer diepte. De achtergrond verandert vaak in een zachte waas van bladeren, mos en bomen.
Dat betekent wel dat je soms op je knieën of zelfs plat op de bosgrond moet liggen.
Mijn praktische tip: neem een vuilniszak mee waarvan je beide zijkanten hebt opengeknipt. Je kunt deze als ondergrond gebruiken en blijft daardoor een stuk droger en schoner wanneer de grond nat is.
4. Gebruik een macro-objectief
Een macrolens is ideaal als je de details van paddenstoelen wilt fotograferen. Denk aan de lamellen onder de hoed, de structuur van de steel, kleine druppeltjes of de bijzondere textuur van de hoed.
Je hoeft overigens niet per se een speciale macrolens te hebben. Veel moderne camera’s en smartphones kunnen behoorlijk goed close-ups maken.
Met een smartphone kun je bijvoorbeeld de macrofunctie gebruiken. Experimenteer daarbij met verschillende afstanden. Soms is het mooier om niet extreem dichtbij te gaan, maar juist iets meer van de omgeving mee te nemen.
5. Let op de achtergrond
Een prachtige paddenstoel kan volledig verdwijnen tegen een drukke achtergrond. Kijk daarom niet alleen naar je onderwerp, maar vooral ook naar wat er achter de paddenstoel gebeurt.
Een rustige achtergrond zorgt ervoor dat alle aandacht naar de paddenstoel gaat. Met een camera kun je dit bereiken door een groot diafragma te gebruiken, bijvoorbeeld f/2.8. Hierdoor wordt de scherptediepte kleiner en verandert de achtergrond in een zachte onscherpe waas.
Loop ook eens een klein stukje naar links of rechts voordat je afdrukt. Soms is een paar centimeter verschil genoeg om een storend takje of opvallend blad uit beeld te laten verdwijnen.
Tip: verander liever je eigen positie dan dat je de omgeving gaat verplaatsen. Zo blijft de natuur intact.
6. Neem een statief mee
In het bos is het vaak relatief donker. Zeker wanneer je met een lage ISO en een klein diafragma wilt fotograferen, kan de sluitertijd behoorlijk lang worden.
Een statief voorkomt bewegingsonscherpte en geeft je bovendien de tijd om rustig over je compositie na te denken.
Een compact statief is hiervoor vaak voldoende. Een groot en zwaar statief is tijdens een herfstwandeling niet altijd praktisch.
Fotografeer je uit de hand? Let dan goed op je sluitertijd. Een foto die op het scherm van je camera scherp lijkt, kan op een groter scherm toch bewegingsonscherpte laten zien.
7. Fotografeer in RAW
Gebruik je een camera die RAW-bestanden kan maken? Dan is RAW de beste keuze als je je foto’s later wilt nabewerken.
Een RAW-bestand bevat veel meer informatie dan een JPEG-bestand. Daardoor kun je achteraf onder andere de belichting, schaduwen, hooglichten en kleuren aanpassen.
Dat is vooral handig bij paddenstoelenfotografie, omdat je vaak te maken hebt met donkere bosbodems en lichte delen in de achtergrond.
Fotografeer je met een smartphone? Dan kun je bij sommige modellen eveneens in RAW fotograferen, bijvoorbeeld met een speciale camera-app.
8. Fotografeer details en structuren
Een paddenstoel hoeft niet altijd in zijn geheel op de foto te staan. Juist de details kunnen verrassend mooi zijn.
Draai bijvoorbeeld voorzichtig om de paddenstoel heen en bekijk hem vanuit verschillende hoeken. De onderkant kan totaal anders ogen dan de bovenkant.
Let op:
- de lamellen
- poriën
- dauwdruppels
- structuren in de hoed
- de steel
- mos rond de paddenstoel
- herfstbladeren
- kleurcontrasten
Soms levert een close-up van een klein detail een veel interessantere foto op dan een standaardfoto van de complete paddenstoel.
9. Denk goed na over de compositie
Een mooie paddenstoel betekent niet automatisch een mooie foto. De compositie bepaalt voor een groot deel hoe aantrekkelijk het eindresultaat wordt.
Plaats de paddenstoel bijvoorbeeld niet standaard in het midden van je foto. Met de regel van derden kun je een spannender beeld creëren.
Kijk daarnaast naar lijnen, vormen en kleuren in de omgeving. Een gebogen tak kan bijvoorbeeld als een natuurlijke lijn naar de paddenstoel leiden.
Ook herhaling werkt goed. Een groepje kleine paddenstoelen kan interessanter zijn dan één exemplaar.
En vergeet de details niet. Een paar herfstbladeren, mos of dauwdruppels kunnen voor extra sfeer zorgen.
10. Respecteer de natuur
Misschien wel de belangrijkste tip: laat de natuur zoveel mogelijk met rust.
Raak paddenstoelen niet onnodig aan en pluk ze niet alleen om een betere foto te kunnen maken. Verplaats ook geen bladeren, takken of mos om een rustiger beeld te creëren.
Blijf bovendien op de aangewezen paden wanneer dat in het natuurgebied verplicht is. In sommige gebieden gelden specifieke regels voor het verlaten van de paden en het plukken van paddenstoelen.
Een goede foto hoeft niet ten koste te gaan van de natuur.
Bonustip: gebruik een klein spiegeltje
Een klein spiegeltje is een verrassend handig hulpmiddel voor paddenstoelenfotografie.
Met het spiegeltje kun je de onderkant van een paddenstoel bekijken zonder dat je de paddenstoel hoeft aan te raken of om te draaien. Zo kun je bijvoorbeeld de lamellen of poriën fotograferen vanuit een bijzonder perspectief.
Het spiegeltje plaats je voorzichtig naast of onder de paddenstoel, zodat je het spiegelbeeld in beeld kunt brengen.
Het resultaat kan een foto opleveren die je met een normale kijkhoek niet snel zou maken.
Handige camera-instellingen voor paddenstoelenfotografie
Er bestaat geen vaste instelling die voor iedere situatie werkt. Het beschikbare licht, je camera, lens en gewenste scherptediepte bepalen welke instellingen het beste zijn.
Als uitgangspunt kun je onderstaande instellingen gebruiken:
| Instelling | Richtlijn | Waarom? |
| ISO | 100-400 | Zo houd je de foto zo ruisvrij mogelijk |
| Diafragma | f/2.8-f/8 | Klein f-getal voor onscherpe achtergrond, groter f-getal voor meer scherpte |
| Sluitertijd | Vanaf ca. 1/60 sec. uit de hand | Voorkomt bewegingsonscherpte |
| Focus | Enkelpunt/autofocus of handmatig | Zo bepaal je precies welk deel scherp is |
| Bestandsformaat | RAW | Geeft meer mogelijkheden bij nabewerking |
| Statief | Bij weinig licht | Maakt langere sluitertijden mogelijk |
Wil je één paddenstoel volledig scherp hebben? Kies dan eerder voor een iets kleiner diafragma, bijvoorbeeld f/5.6 of f/8. Houd er rekening mee dat je bij weinig licht dan mogelijk een langere sluitertijd of hogere ISO nodig hebt.
Wil je juist een zachte, onscherpe achtergrond? Dan kun je met een groter diafragma, zoals f/2.8, experimenteren.
Belangrijk: bij macrofotografie is de scherptediepte vaak erg klein. Controleer daarom altijd of het belangrijkste deel van de paddenstoel daadwerkelijk scherp is.
Wil je meer leren over fotograferen tijdens je wandelingen? Bekijk dan ook mijn tips voor reisfotografie.
Paddenstoelen fotograferen en de natuur ontdekken
Paddenstoelen fotograferen is voor mij meer dan alleen foto’s maken. Het zorgt ervoor dat je tijdens een herfstwandeling veel beter gaat kijken. Ineens zie je kleine paddenstoelen tussen het mos, bijzondere structuren op boomstammen en dauwdruppels die je normaal misschien voorbij zou lopen.
Je hebt er bovendien niet veel voor nodig. Een camera of smartphone, eventueel een macrolens en een statief zijn voldoende om aan de slag te gaan. De rest draait vooral om geduld, goed kijken en experimenteren met licht en perspectief.
Dus trek in de herfst je wandelschoenen aan, zoek een mooi bosgebied uit en neem je camera mee. Wandelbos Groenendaal in Heemstede en Nationaal Park Zuid-Kennemerland zijn bijvoorbeeld mooie plekken om paddenstoelen te fotograferen. Ga vooral eens door je knieën en kijk wat er op de bosbodem allemaal te ontdekken valt. Grote kans dat je na een paar uur wandelen niet alleen met mooie foto’s, maar ook met een heel andere blik op de herfst thuiskomt.
Veelgestelde vragen over paddenstoelen fotograferen
De herfst is het populairste seizoen voor paddenstoelenfotografie. Vooral na regenachtige periodes zijn veel paddenstoelen te vinden. De vroege ochtend is daarnaast aantrekkelijk vanwege het zachte licht en de kans op dauw.
Begin bijvoorbeeld met ISO 100-400, een diafragma tussen f/2.8 en f/8 en een sluitertijd die past bij het beschikbare licht. Gebruik bij voorkeur een statief als je met langere sluitertijden werkt.
Nee. Een macrolens geeft je meer mogelijkheden voor close-ups, maar je kunt ook met een normale lens, smartphone of camera met macrofunctie mooie foto’s maken.
Gebruik een groot diafragma, bijvoorbeeld f/2.8, en stel scherp op de paddenstoel. Een grotere afstand tussen de paddenstoel en de achtergrond helpt eveneens om de achtergrond onscherp te krijgen.
Zacht licht is meestal het prettigst. Een bewolkte dag of de vroege ochtend voorkomt harde schaduwen. Ook tegenlicht kan mooie resultaten opleveren.
Gebruik bijvoorbeeld een klein spiegeltje om de onderkant zichtbaar te maken. Zo kun je de lamellen of poriën fotograferen zonder de paddenstoel aan te raken.
Dat verschilt per natuurgebied. In veel beschermde natuurgebieden gelden regels voor het plukken en betreden van het gebied. Laat paddenstoelen daarom bij voorkeur staan en controleer vooraf de regels van het gebied waar je gaat fotograferen.
Een vuilniszak met beide zijkanten opengeknipt werkt verrassend goed als eenvoudige ondergrond. Zo kun je laag bij de grond fotograferen zonder direct op het natte gras of de bladeren te hoeven liggen.
