De Amsterdamse Waterleidingduinen (AWD) zijn wat mij betreft een van de mooiste natuurgebieden van Nederland. Je kunt er heerlijk wandelen door het duinlandschap en onderweg wilde dieren spotten, zoals damherten en vossen. Wat de AWD extra bijzonder maakt, is dat je op veel plekken buiten de wandelpaden mag wandelen.
In dit artikel vind je praktische informatie over de Amsterdamse Waterleidingduinen, mijn tips voor mooie wandelroutes en informatie over de vier ingangen, toegang, parkeren en de dieren die je onderweg kunt tegenkomen.
Waar liggen de Amsterdamse Waterleidingduinen?
De Amsterdamse Waterleidingduinen liggen tussen Zandvoort en Langevelderslag bij Noordwijk, in de provincie Noord-Holland. Het duingebied sluit in het noorden aan op Nationaal Park Zuid-Kennemerland.
De AWD is ongeveer 3.400 hectare groot en heeft naast de natuur ook een belangrijke functie voor de drinkwatervoorziening. In het gebied wordt water gewonnen en gezuiverd voordat het als drinkwater wordt gebruikt.
Waarom zijn de Amsterdamse Waterleidingduinen bijzonder?
De Amsterdamse Waterleidingduinen onderscheiden zich van veel andere Nederlandse natuurgebieden doordat je er op veel plekken buiten de wandelpaden mag struinen. Je kunt daardoor zelf je route bepalen en komt soms op plekken die je tijdens een vaste wandelroute niet snel ziet.
Het landschap is bovendien afwisselend. Je vindt er open duinen, duinvalleien, bos, water en zandvlaktes. Tijdens een wandeling kun je verschillende dieren tegenkomen. Vooral damherten zijn kenmerkend voor de AWD.
Houd er wel rekening mee dat je niet overal mag komen. Rust- en infiltratiegebieden zijn afgesloten en sommige delen kunnen tijdelijk niet toegankelijk zijn. Kijk daarom voor je bezoek naar de actuele toegangsregels en volg de aanwijzingen in het gebied.
Wandelen in de Amsterdamse Waterleidingduinen
Wandelen is wat mij betreft de beste manier om de Amsterdamse Waterleidingduinen te ervaren. Je kunt kiezen voor een gemarkeerde wandelroute of zelf een route uitstippelen. Waternet beschrijft verschillende wandelroutes in de AWD, variërend van korte wandelingen van enkele kilometers tot routes van 10 kilometer of meer. Sommige routes combineren bestaande wandelpaden met struinpaden.
Mijn voorkeur gaat uit naar een combinatie van gemarkeerde wandelroutes en zelf struinen. Juist doordat je in de AWD op veel plekken buiten de wandelpaden mag wandelen, kun je een wandeling gemakkelijk aanpassen.
Wandelroutes vanaf Panneland
Vanaf ingang Panneland kun je onder andere de rode en blauwe paaltjesroute volgen.
De rode paaltjesroute is 3,8 kilometer lang en voert onder meer langs de Graaflandsbergen en het Zegveld. De route is een rondwandeling vanaf Panneland.
De blauwe paaltjesroute is ongeveer 7 kilometer lang en geschikt als je wat langer wilt wandelen.
Wandelroutes vanaf Oranjekom/Oase
Vanaf ingang Oranjekom/Oase vertrekken verschillende wandelroutes.
Een bekende wandeling is het Tientje van Waternet, een route van ongeveer 10 kilometer. Je kunt hier ook kiezen voor kortere routes, zoals de gele paaltjesroute van ongeveer 3,7 kilometer en de oranje paaltjesroute van ongeveer 7,1 kilometer.
Vanaf Oranjekom/Oase starten daarnaast verschillende andere wandelingen, waaronder een waterwandeling van 3,5 kilometer. Deze route laat zien hoe het water door het duingebied wordt geleid en welke rol het gebied speelt bij de drinkwatervoorziening.
Wandelroutes vanaf Zandvoortselaan
Vanaf ingang Zandvoortselaan kun je onder andere de witte en groene paaltjesroute volgen.
De witte route is ongeveer 3,8 kilometer lang en voert langs verschillende uitzichtpunten en bunkers.
De groene route is ongeveer 6,7 kilometer lang. Deze wandeling gaat eerst door een bosgebied en daarna door een meer open duinlandschap.
Vanaf Zandvoortselaan vertrekken ook langere routes. Er is daarnaast een route van ongeveer 7 kilometer die geschikt is voor rolstoelgebruikers.
Wandelroutes vanaf De Zilk
Vanaf ingang De Zilk kun je de paarse of zwarte paaltjesroute volgen.
De paarse route is ongeveer 4,8 kilometer lang en voert door het duinlandschap en langs het Oosterkanaal.
De zwarte route is ongeveer 9,1 kilometer lang en geschikt als je een langere wandeling wilt maken.
Rondje duin
Wil je een lange wandeling maken, dan is het Rondje duin interessant. Deze route is ongeveer 30 kilometer lang en voert door de Amsterdamse Waterleidingduinen en de omgeving.
Controleer vooraf de actuele route en trek voldoende tijd uit voor deze lange wandeling.
Bekijk voor vertrek de actuele wandelroutes en toegangsregels van Waternet, omdat routes, afstanden en toegankelijkheid kunnen veranderen.
Damherten spotten in de Amsterdamse Waterleidingduinen
Damherten zijn kenmerkend voor de Amsterdamse Waterleidingduinen. Tijdens een wandeling kun je ze op verschillende plekken in de AWD tegenkomen, soms vlak bij een wandelpad en soms wat verder tussen de bomen of in het duinlandschap.
Voor mij is de herfst de mooiste periode om de Amsterdamse Waterleidingduinen te bezoeken. In september en oktober is de bronsttijd van de damherten. De mannetjes laten dan regelmatig hun kenmerkende geburl horen en gaan met elkaar de strijd aan.
De bronst maakt een wandeling door de AWD in deze periode extra bijzonder. In de herfst verandert bovendien het landschap en zijn er veel paddenstoelen te zien.
Kom je damherten tegen, houd dan voldoende afstand en geef de dieren de ruimte. Voeren of lokken is niet toegestaan.
Vossen spotten in de Amsterdamse Waterleidingduinen
Naast damherten kun je in de AWD ook vossen tegenkomen. Daarvoor heb je meestal wat meer geluk en geduld nodig.
Ik heb tijdens wandelingen in de Amsterdamse Waterleidingduinen ook vossen gezien. In de omgeving van de Strandweg en de Duizendmeterweg kun je ze soms tegenkomen.
Blijf rustig wanneer je een vos ziet en houd voldoende afstand. Voer een vos niet en probeer het dier ook niet met voedsel te lokken.
Andere dieren in de Amsterdamse Waterleidingduinen
Naast damherten en vossen leven er nog veel meer dieren in de Amsterdamse Waterleidingduinen. Tijdens een wandeling kun je onder andere reeën, konijnen, kikkers, libellen en verschillende soorten vogels tegenkomen.
Neem daarom een verrekijker mee als je graag dieren spot. Ook buiten de bekendste dieren van de AWD valt er tijdens een wandeling genoeg te zien.
Wanneer kun je het beste wandelen in de Amsterdamse Waterleidingduinen?
De Amsterdamse Waterleidingduinen zijn het hele jaar door mooi om te bezoeken. Wel verandert het landschap en de natuur per seizoen.
In het voorjaar komt de natuur weer tot leven en zijn er veel vogels en bloeiende planten te zien. In de zomer zijn de duinen vaak groen en is het prettig om vroeg op pad te gaan. De herfst is mijn favoriete periode, vooral vanwege de bronsttijd van de damherten en de vele paddenstoelen. De herfstkleuren geven het duinlandschap bovendien een andere sfeer.
Ook de winter heeft iets bijzonders. Bij rustig weer en weinig begroeiing heb je op sommige plekken mooie vergezichten over het duinlandschap.
Geschiedenis van de Amsterdamse Waterleidingduinen
In 1845 kwam ingenieur Christiaan Vaillant met het idee om Amsterdam via een pijpleiding van duinwater te voorzien. Jacob van Lennep raakte betrokken bij het plan en speelde vervolgens een belangrijke rol bij de oprichting van de Amsterdamse Duinwater Maatschappij.
In 1851 werd bij de Oranjekom de eerste spade in de grond gestoken. Op 12 december 1853 werd in Amsterdam het eerste duinwater verkocht. Daarmee begon de drinkwatervoorziening vanuit de duinen.
De geschiedenis van de waterwinning is nog altijd op verschillende plekken in de Amsterdamse Waterleidingduinen zichtbaar. Tijdens het wandelen kom je onder meer oude waterwerken en andere sporen van de drinkwaterwinning tegen.
Ingangen van de Amsterdamse Waterleidingduinen
De Amsterdamse Waterleidingduinen hebben vier hoofdingangen:
Panneland in Vogelenzang
Vogelenzangseduinweg 2, 2114 AS Vogelenzang.
Vanaf deze ingang starten onder andere de rode en blauwe wandelroute.
Oranjekom/Oase in Vogelenzang
Eerste Leijweg 2, 2114 BH Vogelenzang.
Hier vind je bezoekerscentrum De Oranjekom en starten verschillende wandelroutes.
Zandvoortselaan in Zandvoort
Zandvoortselaan 130, 2042 XC Zandvoort.
Vanaf deze ingang kun je onder andere de witte en groene route volgen.
De Zilk
Joppeweg 1, 2191 AW De Zilk.
Vanaf deze ingang starten onder andere de paarse en zwarte paaltjesroute.
Bij Panneland, Oranjekom/Oase en Zandvoortselaan is een horecagelegenheid.
Entreeprijzen Amsterdamse Waterleidingduinen
Een dagkaart voor de Amsterdamse Waterleidingduinen kost €1,50 en is verplicht vanaf 18 jaar. Een persoonlijke jaarkaart kost €10. Je kunt de toegangskaart online kopen via de officiële webshop van Waternet.
Je kunt een toegangskaart vooraf online kopen of bij de ingang via een QR-code. Bij de ingangen zijn sinds 1 mei 2025 geen kaartautomaten meer. Na betaling via je bankapp ontvang je de toegangskaart als pdf per e-mail.
Het is handig om je toegangskaart vooraf te regelen, zodat je bij aankomst direct kunt beginnen met wandelen. Bewaar de kaart als pdf op je telefoon, want je moet deze op verzoek van de boswachter kunnen tonen.
Openingstijden Amsterdamse Waterleidingduinen
De Amsterdamse Waterleidingduinen zijn iedere dag toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang.
Houd hier rekening mee als je een lange wandeling maakt. Zorg ervoor dat je vóór zonsondergang het gebied weer hebt verlaten.
Bereikbaarheid en parkeren bij de Amsterdamse Waterleidingduinen
Auto
Bij de vier hoofdingangen van de Amsterdamse Waterleidingduinen zijn in totaal vijf parkeerterreinen. Parkeren is betaald en werkt met kentekenherkenning. Bij het inrijden wordt je kenteken geregistreerd. Bij vertrek betaal je contactloos met dezelfde bankpas.
Parkeren kost €1,50 per uur, met een maximum van €6 per dag. De parkeerterreinen zijn dagelijks geopend van 05.00 tot 23.59 uur.
Op drukke dagen en bij mooi weer kunnen de parkeerplaatsen snel vol zijn. Waternet adviseert daarom om, als het kan, met de fiets, het openbaar vervoer of lopend naar de AWD te komen.
Openbaar vervoer
Je kunt de Amsterdamse Waterleidingduinen ook met het openbaar vervoer bereiken. Bij de ingangen Zandvoortselaan, Oranjekom/Oase en De Zilk zijn bushaltes op wandelafstand. Naar ingang Panneland is het vanaf de bushalte aan de Vogelenzangseweg ruim een kilometer lopen.
Plan je reis vooraf met een actuele reisplanner, bijvoorbeeld 9292 of NS, zodat je weet welke verbinding op dat moment het beste uitkomt.
Fiets
Je kunt natuurlijk met de fiets naar de Amsterdamse Waterleidingduinen komen. Fietsen in de AWD zelf is echter niet toegestaan. Je stalt je fiets daarom bij de ingang en gaat vanaf daar te voet verder.
Zijn de Amsterdamse Waterleidingduinen toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelen?
Ja, de Amsterdamse Waterleidingduinen zijn ook toegankelijk met een kinderwagen of rolstoel. Vanaf alle vier de hoofdingangen zijn verharde wegen toegankelijk met een kinderwagen of rolstoel. Niet alle wandelpaden en routes zijn echter geschikt.
Er zijn verschillende speciale belevingsroutes voor rolstoelgebruikers. Vanaf ingang Zandvoortselaan kun je kiezen voor een korte route van 3 kilometer naar het Renbaanveld. Deze wandeling gaat over een klinkerweg. Er is ook een langere belevingsroute van ongeveer 7 kilometer, die over klinker- en betonpaden voert.
Vanaf ingang Oranjekom/Oase is er een belevingsroute van 5 kilometer. Deze route gaat deels over onverharde paden en bevat enkele hellingen. Bij nat weer kunnen delen van de route minder goed begaanbaar zijn met een handbewogen rolstoel. Voor elektrische rolstoelen en scootmobielen is de route wel geschikt.
Wil je met een kinderwagen of rolstoel naar de AWD, kijk dan vooraf welke route het beste bij je past en houd rekening met de ondergrond en de weersomstandigheden.
Regels in de Amsterdamse Waterleidingduinen
In de Amsterdamse Waterleidingduinen gelden verschillende regels om de natuur, de dieren en de drinkwatervoorziening te beschermen.
Honden zijn niet toegestaan in de AWD, ook niet aangelijnd. Een uitzondering geldt voor erkende hulphonden. Fietsen en andere voertuigen zijn eveneens niet toegestaan.
Je mag niet overal komen. Rust- en infiltratiegebieden zijn afgesloten voor bezoekers. Ook tijdelijke afsluitingen moet je respecteren.
Verder mag je in de AWD niet zwemmen, vissen, kamperen of vuur maken. Het is ook niet toegestaan om dieren te voeren of te lokken.
Kom je wilde dieren tegen, houd dan minimaal 50 meter afstand. Benader dieren niet en geef ze de ruimte.
Veelgestelde vragen over de Amsterdamse Waterleidingduinen
Ja, in grote delen van de AWD mag je buiten de wandelpaden struinen. Niet ieder deel van het gebied is toegankelijk. Rust- en infiltratiegebieden en tijdelijk afgesloten delen moet je vermijden.
Een dagkaart kost €1,50 per persoon en is verplicht vanaf 18 jaar.
Nee, honden zijn niet toegestaan in de AWD. Erkende hulphonden vormen een uitzondering.
Ja, vanaf alle vier de hoofdingangen zijn verharde wegen toegankelijk met een rolstoel. Er zijn daarnaast verschillende belevingsroutes voor rolstoelgebruikers. Niet iedere route is geschikt voor iedere rolstoel.
De AWD zijn iedere dag toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang. Zorg ervoor dat je vóór zonsondergang het gebied hebt verlaten.
